ਬਟਵਾਰਾ 1947 ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਥਾਵਾਂ: ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ

ਉਪਲਬਧ ਨਿਰਮਾਣ ਰਿਕਾਰਡ ਬਟਵਾਰਾ 1947 ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਿਜਰਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਟੂਡੀਓ ਸੈੱਟਾਂ, ਅਸਲ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਰੇਲਵੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਬਟਵਾਰਾ 1947 ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ: ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਨਿਰਮਾਣ ਥਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਪਲਬਧ ਕ੍ਰੈਡਿਟ, ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ ਬਟਵਾਰਾ 1947 ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਝਲਕ ਵੇਖੋ।

ਬਟਵਾਰਾ 1947 ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਨਿਰਮਾਣ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਹੌਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜਦਕਿ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਮਾਹੌਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੀ ਸੈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨਾਟਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿਜਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਟਕਰਾਅ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਸਥਾਈ ਸੈੱਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੜਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।

ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਹਵੇਲੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਵੱਲ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਟੂਡੀਓ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਅਸਲ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਭੂਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਭੀੜ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਿਰਮਾਣ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰੋ।

ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਥਾਂ-ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੈੱਟਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਭੂਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਸਹਾਇਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਉਪਲਬਧ ਵੇਰਵੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਪੱਕੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਚੈੱਕਲਿਸਟ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਬੂਤ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਵਿਕੀ ਦਰਜ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਦਰਸਾਓ। “ਮੁੰਬਈ ਹਵੇਲੀ ਸੈੱਟ” ਸਿਰਫ਼ “ਮੁੰਬਈ” ਲਿਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, “ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼” ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਖ਼ਾਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਕੀ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਚਰਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ।